Άρθρο του Νικόλαου Γεωργικόπουλου, καθηγητή Χρηματοοικονομικών (Stern Business School - NYU) και Προέδρου Επιτροπής στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (ΕΑΤ)
Η εικόνα της πιστωτικής επέκτασης στην Ελλάδα την τελευταία δεκαετία αποκαλύπτει μια ανισορροπία που πλέον δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Ενώ η ενέργεια και ο τουρισμός απολαμβάνουν σταθερή και ενισχυμένη πρόσβαση σε κεφάλαια, η βιομηχανία και το εμπόριο παραμένουν εγκλωβισμένα σε μια μακρά περίοδο υποχρηματοδότησης και αστάθειας.
Τα στοιχεία είναι απολύτως ενδεικτικά:
• Το εμπόριο εμφάνισε αρνητικούς ρυθμούς το 2023 και το 2024 (-0,3% και -3,0%), ενώ το 2021 είχε καταγράψει πτώση -22,3%.
• Η βιομηχανία κινήθηκε με έντονες διακυμάνσεις: από -18% το 2021, σε +19,6% το 2022, για να επιστρέψει σε αρνητικό πρόσημο το 2023.
• Ως ποσοστό του ΑΕΠ, και οι δύο κλάδοι έχουν χάσει σημαντικό έδαφος: Βιομηχανία: από 10,4% το 2017 σε 6% το 2025
• Εμπόριο: από 10,1% το 2017 σε 4,9% το 2025
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Α
Εγχώριες πιστώσεις για την βιομηχανία ως ποσοστό του ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης σεναρίου).
Την ίδια στιγμή, η ενέργεια και ο τουρισμός όχι μόνο διατηρούν, αλλά και ενισχύουν το ειδικό βάρος τους, με την ενέργεια να φτάνει το 5,8% του ΑΕΠ και να υπεραποδίδει κατά 320 μονάδες βάσης σε σχέση με τις αναμενόμενες πιστώσεις (με βάση το σενάριο της έρευνας για την χρηματοδότηση της οικονομίας).
Η ελληνική οικονομία κινείται πλέον με δύο ταχύτητες και αυτό έχει συνέπειες.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η χρηματοδότηση, αλλά η στρατηγική κατεύθυνση της οικονομίας.
Η υποχώρηση της χρηματοδότησης στη βιομηχανία και το εμπόριο δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο.
Αντανακλά βαθύτερες αδυναμίες:
• απουσία μεγάλων επενδυτικών σχεδίων, σε αντίθεση με την ενέργεια
• αυξημένη αβεβαιότητα λόγω διεθνών εμπορικών εντάσεων (π.χ. πιθανές επιβολές δασμών από τις ΗΠΑ)
• αργή τεχνολογική αναβάθμιση των ελληνικών ΜμΕ
• περιορισμένη αξιοποίηση των αναπτυξιακών εργαλείων από μικρότερες επιχειρήσεις
Έτσι, δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος φαύλος κύκλος: λιγότερη χρηματοδότηση → χαμηλότερη παραγωγικότητα → περιορισμένη εξωστρέφεια → ακόμη λιγότερη χρηματοδότηση.
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Β
Εγχώριες πιστώσεις για το εμπόριο ως ποσοστό του ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης σεναρίου).
Γιατί έχουν ειδική βαρύτητα οι κλάδοι αυτοί;
Η βιομηχανία και το εμπόριο δεν είναι απλώς δύο ακόμη κλάδοι της οικονομίας.
Αποτελούν:
• το 40% της ιδιωτικής απασχόλησης
• τον πυρήνα της εφοδιαστικής αλυσίδας
• τον βασικό μηχανισμό διάχυσης της ανάπτυξης στην περιφέρεια
• τον μόνο δρόμο για ουσιαστική αύξηση της παραγωγικότητας
Χωρίς την ανάκαμψή τους, η ελληνική ανάπτυξη θα παραμείνει εύθραυστη και υπερβολικά εξαρτημένη από δύο ουσία τομείς.
Τι χρειάζεται να γίνει;
Ένα σχέδιο πέντε αξόνων για την επανεκκίνηση βιομηχανίας και εμπορίου:
1. Στοχευμένη χρηματοδότηση Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (ΜμΕ) μέσω Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ), Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και άλλων Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων.
Η εμπειρία του 2024, όπου οι ΜμΕ άντλησαν 3,7 δισ. ευρώ χάρη στα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, δείχνει ότι υπάρχουν αποτελεσματικά εργαλεία.
Απαιτούνται:
• ενίσχυση εγγυοδοτικών σχημάτων
• χαμηλότερο κόστος δανεισμού για επενδύσεις παραγωγικότητας
• ειδικά προγράμματα για ψηφιακό και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό
2. Φορολογικά κίνητρα για παραγωγή και αποθέματα. Το υψηλό κόστος κεφαλαίου πλήττει δυσανάλογα τους δύο κλάδους.
Χρειάζονται:
• υπεραποσβέσεις για μηχανολογικό εξοπλισμό
• φορολογικά κίνητρα για αποθέματα ασφαλείας
• μείωση εργοδοτικών εισφορών για εξαγωγικές επιχειρήσεις
3. Δημιουργία “Manufacturing Zones” και “Commercial Innovation Hubs”.
Ειδικές ζώνες με:
• χαμηλότερη φορολογία
• ταχύτερη αδειοδότηση
• πρόσβαση σε πράσινη ενέργεια
• κοινές υποδομές logistics
Μειώνουν το κόστος παραγωγής και ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα.
4. Ψηφιακός μετασχηματισμός της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Το εμπόριο δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς:
• ψηφιακή ιχνηλασιμότητα
• αυτοματοποίηση αποθηκών
• σύγχρονα συστήματα διαχείρισης αποθεμάτων
• διασύνδεση με πλατφόρμες e-commerce
Η χρηματοδότηση πρέπει να συνδέεται με μετρήσιμους δείκτες ψηφιακής αναβάθμισης.
5. Εξαγωγική στρατηγική για τη βιομηχανία. Η εσωτερική αγορά δεν αρκεί.
Χρειάζεται:
• στήριξη κλάδων υψηλής προστιθέμενης αξίας (τρόφιμα, φάρμακα, υλικά)
• διμερείς συμφωνίες για μείωση εμπορικών εμποδίων
• χρηματοδότηση συμμετοχής σε διεθνείς εκθέσεις
Συμπέρασμα
Ώρα για μια νέα βιομηχανική και εμπορική πολιτική.
Η μελέτη δείχνει ότι ενέργεια και τουρισμός έχουν ήδη εισέλθει σε τροχιά υπεραπόδοσης.
Αντίθετα, η βιομηχανία και το εμπόριο παραμένουν οι «σιωπηλοί ασθενείς» της οικονομίας, όχι λόγω έλλειψης δυναμικής, αλλά λόγω έλλειψης στρατηγικής προσοχής και επαρκούς χρηματοδότησης.
Το 2025 η οικονομία καταγράφει πλεόνασμα χρηματοδότησης και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και φέτος. Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι, αλλά πού θα διοχετευθούν.
Για να επιτευχθεί διατηρήσιμη ανάπτυξη και ουσιαστική παραγωγική αναβάθμιση, η Ελλάδα οφείλει να κατευθύνει μέρος αυτών των πόρων στη βιομηχανία και το εμπόριο.
Οι δύο αυτοί κλάδοι δεν πρέπει να μείνουν στο περιθώριο αποτελούν κρίσιμους μοχλούς για την επόμενη φάση της οικονομικής μεγέθυνσης.
*Ο Νικόλαος Γεωργικόπουλος είναι επισκέπτης Καθηγητής Χρηματοοικονομικών (Stern Business School - NYU) - Πρόεδρος επιτροπής στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα - Επιστημονικός Σύμβουλος Ανάπτυξης & Επενδύσεων του Δήμου Πεντέλης.
www.bankingnews.gr
Ενώ η ενέργεια και ο τουρισμός απολαμβάνουν σταθερή και ενισχυμένη πρόσβαση σε κεφάλαια, η βιομηχανία και το εμπόριο παραμένουν εγκλωβισμένα σε μια μακρά περίοδο υποχρηματοδότησης και αστάθειας.
Τα στοιχεία είναι απολύτως ενδεικτικά:
• Το εμπόριο εμφάνισε αρνητικούς ρυθμούς το 2023 και το 2024 (-0,3% και -3,0%), ενώ το 2021 είχε καταγράψει πτώση -22,3%.
• Η βιομηχανία κινήθηκε με έντονες διακυμάνσεις: από -18% το 2021, σε +19,6% το 2022, για να επιστρέψει σε αρνητικό πρόσημο το 2023.
• Ως ποσοστό του ΑΕΠ, και οι δύο κλάδοι έχουν χάσει σημαντικό έδαφος: Βιομηχανία: από 10,4% το 2017 σε 6% το 2025
• Εμπόριο: από 10,1% το 2017 σε 4,9% το 2025
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Α
Εγχώριες πιστώσεις για την βιομηχανία ως ποσοστό του ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης σεναρίου).
Την ίδια στιγμή, η ενέργεια και ο τουρισμός όχι μόνο διατηρούν, αλλά και ενισχύουν το ειδικό βάρος τους, με την ενέργεια να φτάνει το 5,8% του ΑΕΠ και να υπεραποδίδει κατά 320 μονάδες βάσης σε σχέση με τις αναμενόμενες πιστώσεις (με βάση το σενάριο της έρευνας για την χρηματοδότηση της οικονομίας).
Η ελληνική οικονομία κινείται πλέον με δύο ταχύτητες και αυτό έχει συνέπειες.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η χρηματοδότηση, αλλά η στρατηγική κατεύθυνση της οικονομίας.
Η υποχώρηση της χρηματοδότησης στη βιομηχανία και το εμπόριο δεν αποτελεί συγκυριακό φαινόμενο.
Αντανακλά βαθύτερες αδυναμίες:
• απουσία μεγάλων επενδυτικών σχεδίων, σε αντίθεση με την ενέργεια
• αυξημένη αβεβαιότητα λόγω διεθνών εμπορικών εντάσεων (π.χ. πιθανές επιβολές δασμών από τις ΗΠΑ)
• αργή τεχνολογική αναβάθμιση των ελληνικών ΜμΕ
• περιορισμένη αξιοποίηση των αναπτυξιακών εργαλείων από μικρότερες επιχειρήσεις
Έτσι, δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος φαύλος κύκλος: λιγότερη χρηματοδότηση → χαμηλότερη παραγωγικότητα → περιορισμένη εξωστρέφεια → ακόμη λιγότερη χρηματοδότηση.
ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ Β
Εγχώριες πιστώσεις για το εμπόριο ως ποσοστό του ΑΕΠ (συμπεριλαμβανομένης της ανάλυσης σεναρίου).
Γιατί έχουν ειδική βαρύτητα οι κλάδοι αυτοί;
Η βιομηχανία και το εμπόριο δεν είναι απλώς δύο ακόμη κλάδοι της οικονομίας.
Αποτελούν:
• το 40% της ιδιωτικής απασχόλησης
• τον πυρήνα της εφοδιαστικής αλυσίδας
• τον βασικό μηχανισμό διάχυσης της ανάπτυξης στην περιφέρεια
• τον μόνο δρόμο για ουσιαστική αύξηση της παραγωγικότητας
Χωρίς την ανάκαμψή τους, η ελληνική ανάπτυξη θα παραμείνει εύθραυστη και υπερβολικά εξαρτημένη από δύο ουσία τομείς.
Τι χρειάζεται να γίνει;
Ένα σχέδιο πέντε αξόνων για την επανεκκίνηση βιομηχανίας και εμπορίου:
1. Στοχευμένη χρηματοδότηση Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (ΜμΕ) μέσω Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας (ΕΑΤ), Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και άλλων Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων.
Η εμπειρία του 2024, όπου οι ΜμΕ άντλησαν 3,7 δισ. ευρώ χάρη στα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα, δείχνει ότι υπάρχουν αποτελεσματικά εργαλεία.
Απαιτούνται:
• ενίσχυση εγγυοδοτικών σχημάτων
• χαμηλότερο κόστος δανεισμού για επενδύσεις παραγωγικότητας
• ειδικά προγράμματα για ψηφιακό και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό
2. Φορολογικά κίνητρα για παραγωγή και αποθέματα. Το υψηλό κόστος κεφαλαίου πλήττει δυσανάλογα τους δύο κλάδους.
Χρειάζονται:
• υπεραποσβέσεις για μηχανολογικό εξοπλισμό
• φορολογικά κίνητρα για αποθέματα ασφαλείας
• μείωση εργοδοτικών εισφορών για εξαγωγικές επιχειρήσεις
3. Δημιουργία “Manufacturing Zones” και “Commercial Innovation Hubs”.
Ειδικές ζώνες με:
• χαμηλότερη φορολογία
• ταχύτερη αδειοδότηση
• πρόσβαση σε πράσινη ενέργεια
• κοινές υποδομές logistics
Μειώνουν το κόστος παραγωγής και ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα.
4. Ψηφιακός μετασχηματισμός της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Το εμπόριο δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς:
• ψηφιακή ιχνηλασιμότητα
• αυτοματοποίηση αποθηκών
• σύγχρονα συστήματα διαχείρισης αποθεμάτων
• διασύνδεση με πλατφόρμες e-commerce
Η χρηματοδότηση πρέπει να συνδέεται με μετρήσιμους δείκτες ψηφιακής αναβάθμισης.
5. Εξαγωγική στρατηγική για τη βιομηχανία. Η εσωτερική αγορά δεν αρκεί.
Χρειάζεται:
• στήριξη κλάδων υψηλής προστιθέμενης αξίας (τρόφιμα, φάρμακα, υλικά)
• διμερείς συμφωνίες για μείωση εμπορικών εμποδίων
• χρηματοδότηση συμμετοχής σε διεθνείς εκθέσεις
Συμπέρασμα
Ώρα για μια νέα βιομηχανική και εμπορική πολιτική.
Η μελέτη δείχνει ότι ενέργεια και τουρισμός έχουν ήδη εισέλθει σε τροχιά υπεραπόδοσης.
Αντίθετα, η βιομηχανία και το εμπόριο παραμένουν οι «σιωπηλοί ασθενείς» της οικονομίας, όχι λόγω έλλειψης δυναμικής, αλλά λόγω έλλειψης στρατηγικής προσοχής και επαρκούς χρηματοδότησης.
Το 2025 η οικονομία καταγράφει πλεόνασμα χρηματοδότησης και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και φέτος. Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι, αλλά πού θα διοχετευθούν.
Για να επιτευχθεί διατηρήσιμη ανάπτυξη και ουσιαστική παραγωγική αναβάθμιση, η Ελλάδα οφείλει να κατευθύνει μέρος αυτών των πόρων στη βιομηχανία και το εμπόριο.
Οι δύο αυτοί κλάδοι δεν πρέπει να μείνουν στο περιθώριο αποτελούν κρίσιμους μοχλούς για την επόμενη φάση της οικονομικής μεγέθυνσης.
*Ο Νικόλαος Γεωργικόπουλος είναι επισκέπτης Καθηγητής Χρηματοοικονομικών (Stern Business School - NYU) - Πρόεδρος επιτροπής στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα - Επιστημονικός Σύμβουλος Ανάπτυξης & Επενδύσεων του Δήμου Πεντέλης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών